Vormen zonder duidelijk onderwerp, kleuren zonder context en lijnen die nergens op lijken te slaan. Dat is voor veel mensen de eerste indruk van abstracte kunst. Toch zit er een duidelijke gedachte achter. Abstracte kunst is een stroming binnen de moderne kunst waarbij kunstenaars niet proberen de werkelijkheid zo nauwkeurig mogelijk weer te geven. In plaats daarvan gebruiken ze vormen, kleuren, lijnen en texturen om een gevoel, idee of stemming over te brengen.
Wat is abstracte kunst precies?
Bij figuratieve kunst, het tegenovergestelde van abstracte kunst, herken je meteen wat er op een schilderij staat. Een boom, een gezicht, een landschap. Bij abstracte kunst is dat niet het geval. De kunstenaar stapt bewust weg van de herkenbare werkelijkheid. Het gaat niet om wat je ziet, maar om wat je voelt of denkt als je ernaar kijkt.
Een abstract kunstenaar gebruikt vormen, kleuren en lijnen als zijn taal. Soms zijn die vormen heel geometrisch en strak. Soms zijn ze juist los en expressief. Maar in beide gevallen geldt: de verbeelding en de emotie staan centraal, niet een exacte afbeelding van iets uit de echte wereld.
Hoe is abstracte kunst ontstaan?
Abstracte kunst begon in het begin van de twintigste eeuw. Voor die tijd was het de norm om zo realistisch mogelijk te schilderen. Maar kunstenaars begonnen zich te verzetten tegen die verplichting. Ze wilden meer vrijheid om gevoelens en ideeën uit te drukken die je moeilijk in een herkenbaar beeld kunt vatten.
De stroming groeide uit tot een brede beweging met veel verschillende stijlen. Sommige kunstenaars werkten met zuivere meetkundige vormen. Anderen kozen juist voor wilde verfstreken en felle kleuren. Die variatie zie je ook vandaag nog terug in de abstracte kunst die gemaakt wordt.
Wat zijn de belangrijkste kenmerken?
Abstracte kunst herken je aan een aantal terugkerende elementen. Die kenmerken gelden niet allemaal tegelijk, maar ze geven je een goed beeld van de stroming:
- Geen herkenbare voorstelling van mensen, objecten of landschappen
- Gebruik van kleur als expressiemiddel, niet alleen als achtergrond
- Vormen en lijnen die een gevoel of beweging oproepen
- Vrijheid in compositie, er zijn geen vaste regels voor hoe het eruit moet zien
- De kijker speelt een actieve rol, want jij geeft zelf betekenis aan wat je ziet
Dat laatste punt maakt abstracte kunst voor veel mensen tegelijk fascinerend en verwarrend. Twee mensen kunnen voor hetzelfde schilderij staan en er iets heel anders in zien. Dat is geen fout, dat is precies de bedoeling.
Wat zijn bekende stijlen binnen de abstracte kunst?
Onder de noemer abstracte kunst vallen veel verschillende stijlen. Een paar bekende voorbeelden:
Geometrische abstractie werkt met strakke lijnen, cirkels, rechthoeken en andere wiskundige vormen. De kleuren zijn vaak helder en de compositie ziet er ordelijk uit.
Expressionistische abstractie is het tegenovergestelde. Hier zijn de verfstreken breed en snel, de kleuren emotioneel en de sfeer intens. De kunstenaar laat zien hoe hij of zij zich voelt, zonder dat daarvoor een herkenbaar beeld nodig is.
Kleurvlak abstractie, ook wel color field painting genoemd, gebruikt grote vlakken van één kleur. Het gaat erom hoe kleur op je reageert als je ernaar kijkt. Soms bijna meditatief, soms juist overweldigend.
Hoe kijk je naar abstracte kunst?
Veel mensen voelen zich onzeker tegenover een abstract werk. Ze denken dat ze iets moeten begrijpen of herkennen, maar dat is niet zo. Je hoeft niets te “snappen”. Wat helpt, is jezelf een paar simpele vragen te stellen als je voor een werk staat:
- Wat voel ik als ik hiernaar kijk?
- Welke kleuren of vormen trekken mijn aandacht?
- Geeft het werk me een rustig of juist een onrustig gevoel?
- Roept het iets op aan een herinnering, een plek of een stemming?
Abstracte kunst vraagt om een persoonlijke reactie. Er is geen goed of fout antwoord. Hoe langer je kijkt, hoe meer je opmerkt. Dat geldt voor bijna elk abstract werk.
Abstracte kunst in huis
Abstracte kunst is ook buiten musea heel populair. Veel mensen kiezen een abstract schilderij voor thuis juist omdat het niet aan één uitleg gebonden is. Het past bij veel interieurs en verandert van gevoel naarmate je er vaker naar kijkt. Kleuren en vormen kunnen een ruimte warmer, rustiger of juist levendiger maken, zonder dat er een herkenbaar onderwerp aan te pas komt.
Veelgestelde vragen
Is abstracte kunst altijd modern?
Abstracte kunst als stroming begon in het begin van de twintigste eeuw, maar er worden nog steeds nieuwe abstracte werken gemaakt. Het is dus zowel een historische stroming als een actuele manier van kunstmaken.
Wat is het verschil tussen abstracte kunst en figuratieve kunst?
Bij figuratieve kunst zijn er herkenbare voorstellingen te zien, zoals mensen, dieren of gebouwen. Abstracte kunst laat die herkenbare werkelijkheid los en werkt met vormen, kleuren en lijnen als zelfstandige beeldelementen.
Moet abstracte kunst iets betekenen?
Abstracte kunst hoeft geen vaste betekenis te hebben. De kunstenaar geeft er soms wel een intentie aan mee, maar de kijker mag er zelf betekenis aan geven. Dat persoonlijke aspect is juist een kenmerk van de stroming.
Kan iedereen abstracte kunst maken?
Technisch gezien kan iedereen verfstreken zetten op een doek, maar abstracte kunstenaars maken bewuste keuzes over kleur, vorm en compositie. Die keuzes vragen om inzicht en oefening, ook als het eindresultaat losjes of spontaan lijkt.
